Với bệnh hô hấp mạn tính, có một đặc điểm làm việc theo dõi trở nên đặc biệt có giá trị: các đợt cấp thường có dấu hiệu báo trước vài ngày.
Nhận ra sớm và hành động kịp có thể là khác biệt giữa việc tăng liều thuốc tại nhà và việc phải vào viện.
Chỉ số quan trọng nhất: tần suất dùng thuốc cắt cơn
Đây là chỉ số đơn giản mà giá trị cao nhất.
Thuốc cắt cơn được dùng khi có triệu chứng. Nếu phải dùng nhiều hơn bình thường, điều đó nghĩa là bệnh đang không được kiểm soát tốt.
Và sự thay đổi này thường xuất hiện trước khi có đợt cấp rõ ràng.
Cách theo dõi: ghi mỗi lần dùng. Một ứng dụng đơn giản, một cuốn sổ, hoặc thậm chí một dấu tích trên lịch đều được.
Điều cần nhìn không phải con số một ngày mà là xu hướng theo tuần: tuần này dùng nhiều hơn tuần trước không?
Lưu lượng đỉnh
Đây là phép đo tốc độ thở ra tối đa, thực hiện bằng một dụng cụ cầm tay đơn giản.
Giá trị nằm ở so sánh với chính mình
Không so với bảng chuẩn dân số mà so với mức tốt nhất của bản thân — đo được trong giai đoạn bệnh ổn định.
Một mức giảm so với nền của mình có thể báo hiệu đường thở đang hẹp lại, đôi khi trước khi bạn cảm thấy khó thở rõ.
Cách đo
- Đứng hoặc ngồi thẳng.
- Hít vào thật sâu.
- Ngậm kín ống, thổi ra nhanh và mạnh hết sức.
- Làm ba lần, lấy số cao nhất.
- Đo cùng giờ mỗi ngày, tốt nhất là sáng và tối.
Ứng dụng giúp ở chỗ vẽ biểu đồ và làm nổi bật xu hướng giảm.
Kế hoạch hành động
Đây là công cụ có giá trị nhất trong quản lý hen, và nhiều người bệnh chưa có.
Đó là một bản hướng dẫn do bác sĩ viết riêng cho bạn, thường chia theo vùng:
| Vùng | Tình trạng | Hành động |
|---|---|---|
| Xanh | Kiểm soát tốt, ít triệu chứng | Duy trì thuốc như thường |
| Vàng | Triệu chứng tăng, chỉ số giảm | Theo hướng dẫn cụ thể của bác sĩ |
| Đỏ | Khó thở nhiều, thuốc cắt cơn không đỡ | Đi cấp cứu |
Nội dung cụ thể của từng vùng phải do bác sĩ điều trị viết, vì nó phụ thuộc vào phác đồ riêng của bạn.
Nếu chưa có bản này, đây là điều đáng hỏi trong lần tái khám tới. Nhiều ứng dụng cho phép lưu kế hoạch này để tra nhanh khi cần.
Những thứ khác đáng ghi
- Triệu chứng ban đêm — thức giấc vì ho hoặc khó thở là dấu hiệu kiểm soát kém.
- Hạn chế hoạt động — có phải bỏ việc gì vì khó thở không.
- Yếu tố kích phát — bụi, khói, lông thú, thay đổi thời tiết, gắng sức, cảm lạnh.
- Tuân thủ thuốc dự phòng — thuốc dùng hằng ngày dù không có triệu chứng.
Mục cuối quan trọng: với hen, thuốc dự phòng là thứ ngăn đợt cấp, còn thuốc cắt cơn chỉ xử lý triệu chứng. Nhiều người dùng thuốc cắt cơn đều mà bỏ thuốc dự phòng — đây là mô hình dùng thuốc dẫn tới kiểm soát kém.
Về theo dõi chất lượng không khí
Nhiều ứng dụng tích hợp dữ liệu chất lượng không khí và mức phấn hoa.
Điều này có ích nếu bạn đã nhận ra triệu chứng của mình liên quan tới các yếu tố đó. Khi đó, biết trước giúp:
- Hạn chế ra ngoài vào ngày chất lượng không khí kém.
- Dời buổi tập ngoài trời.
- Mang theo thuốc cắt cơn.
- Đóng cửa sổ, dùng máy lọc không khí nếu có.
Cách xác định liên hệ: ghi triệu chứng hằng ngày trong vài tuần rồi đối chiếu với dữ liệu chất lượng không khí cùng thời gian. Nếu có mối liên hệ, nó sẽ hiện ra.
Về kỹ thuật dùng bình xịt
Đây là vấn đề lớn hơn nhiều người nghĩ: một tỷ lệ đáng kể người dùng bình xịt không đúng kỹ thuật, khiến thuốc không vào được tới phổi.
Video hướng dẫn trong ứng dụng có thể giúp, nhưng cách chắc chắn nhất là mang bình xịt tới nhà thuốc hoặc phòng khám và nhờ xem mình xịt có đúng không.
Đây là việc mất năm phút và có thể thay đổi hiệu quả điều trị đáng kể.
Dấu hiệu phải đi cấp cứu
- Khó thở nhiều, không nói hết được một câu.
- Thuốc cắt cơn không đỡ hoặc chỉ đỡ rất ngắn.
- Môi hoặc đầu ngón tím.
- Lơ mơ, lú lẫn.
- Phải ngồi chồm về phía trước mới thở được.
- Lồng ngực co kéo khi thở.
Trong những tình huống này, không mở ứng dụng — gọi cấp cứu.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ số nào quan trọng nhất cần theo dõi ở người hen?
Tần suất dùng thuốc cắt cơn. Nếu phải dùng nhiều hơn bình thường, đó là dấu hiệu bệnh đang không được kiểm soát tốt, và nó thường xuất hiện trước khi có đợt cấp. Đây là chỉ số đơn giản mà rất có giá trị.
Đo lưu lượng đỉnh để làm gì?
Nó đo tốc độ thở ra tối đa và phản ánh mức độ thông thoáng đường thở. Giá trị nằm ở việc so với mức tốt nhất của chính mình, vì một mức giảm so với nền có thể báo hiệu đợt cấp trước khi cảm thấy khó thở rõ.
Kế hoạch hành động hen là gì?
Là bản hướng dẫn do bác sĩ viết cho riêng người bệnh, chia thành các vùng theo triệu chứng và chỉ số, mỗi vùng ứng với một hành động cụ thể. Đây là công cụ có giá trị thật và mọi người hen nên có một bản.
Theo dõi chất lượng không khí có ích không?
Có ích nếu bạn nhận ra triệu chứng của mình liên quan tới chất lượng không khí hoặc phấn hoa. Khi đó việc biết trước giúp điều chỉnh kế hoạch trong ngày — hạn chế ra ngoài, mang theo thuốc cắt cơn, dời buổi tập.