Hệ thống kê đơn điện tử cảnh báo khi có tương tác thuốc. Đây là một trong những cải tiến an toàn quan trọng nhất của y học hiện đại.
Nhưng nó có một mặt trái đã được ghi nhận rộng rãi.
Hiện tượng
Khi một bác sĩ nhận quá nhiều cảnh báo mà phần lớn không quan trọng, họ dần bỏ qua chúng một cách tự động.
Tỷ lệ cảnh báo bị bỏ qua trong các hệ thống kê đơn điện tử thường rất cao — và điều đáng lo là cảnh báo quan trọng cũng bị bỏ qua cùng với phần còn lại.
Kết quả: một công cụ được xây để tăng an toàn lại có thể làm giảm an toàn.
Vì sao có quá nhiều cảnh báo
Thiết kế thận trọng tối đa
Người xây hệ thống lo bỏ sót nên cài đặt theo hướng báo động rộng. Logic này hợp lý khi xét từng cảnh báo riêng lẻ, nhưng cộng lại thì thành vấn đề.
Cơ sở dữ liệu tương tác rất rộng
Các cơ sở dữ liệu tương tác thuốc liệt kê cả những tương tác về mặt lý thuyết nhưng hiếm khi có ý nghĩa lâm sàng ở liều thông thường.
Không xét bối cảnh
Hệ thống báo tương tác mà không biết rằng bác sĩ đã cân nhắc và chấp nhận nó, hoặc rằng người bệnh đã dùng tổ hợp này nhiều năm không vấn đề gì.
Lặp lại
Cùng một cảnh báo hiện ra mỗi lần kê lại đơn, dù đã bỏ qua nhiều lần trước đó.
Không phân tầng
Cảnh báo về một tương tác nguy hiểm chết người và cảnh báo về một tương tác không đáng kể được hiển thị theo cùng một cách.
Vấn đề tâm lý phía sau
Đây không phải chuyện thiếu trách nhiệm.
Khi một tín hiệu xuất hiện liên tục và gần như luôn không quan trọng, não người tự động giảm phản ứng với nó. Đây là cơ chế thích nghi bình thường — và trong trường hợp này nó phản tác dụng.
Một bác sĩ kê hàng chục đơn mỗi ngày, mỗi đơn vài cảnh báo, phần lớn không liên quan — việc đọc kỹ từng cái là bất khả thi về mặt thời gian.
Các hướng khắc phục
Phân tầng theo mức nghiêm trọng
Chỉ hiển thị dạng chặn với các tương tác thật sự nguy hiểm. Các mức thấp hơn hiển thị thụ động, không đòi hỏi hành động.
Đây là thay đổi có hiệu quả rõ nhất.
Cá nhân hoá theo bối cảnh
Xét chức năng gan thận thực tế, tuổi, cân nặng, và các thuốc người bệnh đã dùng lâu dài không vấn đề.
Nhớ quyết định trước
Nếu bác sĩ đã xem xét và chấp nhận một tương tác, không hỏi lại mỗi lần.
Theo dõi tỷ lệ bỏ qua
Đây là chỉ số quan trọng mà ít nơi đo: bao nhiêu phần trăm cảnh báo bị bỏ qua?
Tỷ lệ rất cao là dấu hiệu hệ thống đang tạo ra tiếng ồn chứ không phải thông tin.
Rà soát định kỳ
Xem loại cảnh báo nào bị bỏ qua nhiều nhất và cân nhắc tắt hoặc hạ mức cho những loại đó.
Không chỉ có cảnh báo kê đơn
Vấn đề tương tự xuất hiện ở:
- Máy theo dõi tại giường — báo động liên tục ở khoa hồi sức, phần lớn do cử động của người bệnh hoặc điện cực bị lệch.
- Hệ thống cảnh báo sớm — báo xu hướng xấu đi.
- Nhắc việc trong bệnh án điện tử — các mục cần hoàn thành.
Ở khoa hồi sức, số báo động mỗi giường mỗi ngày có thể rất lớn. Đây là vấn đề an toàn đã được các tổ chức chuyên môn về an toàn người bệnh xác định là ưu tiên.
Vai trò của người bệnh
Người bệnh có thể góp phần theo ba cách cụ thể:
Khai đầy đủ mọi thứ đang dùng
Bao gồm thực phẩm chức năng, vitamin, thuốc nam, thuốc mua không cần đơn.
Hệ thống chỉ kiểm tra được những gì có trong hồ sơ. Một thuốc không được khai là một tương tác không được kiểm.
Nói rõ về dị ứng
Không chỉ tên thuốc mà cả phản ứng cụ thể đã xảy ra. Phân biệt giữa dị ứng thật và tác dụng phụ khó chịu là điều quan trọng.
Hỏi tên thuốc trước khi dùng
Câu "Thuốc này là thuốc gì ạ?" là một lớp kiểm tra thật của con người, và nó độc lập với mọi hệ thống điện tử.
Một cách nhìn
Vấn đề này minh hoạ một nguyên tắc chung về công nghệ trong y tế:
Một tính năng tốt về mặt kỹ thuật có thể trở thành vấn đề khi triển khai mà không tính tới cách con người thật sự làm việc.
Giải pháp không phải là bỏ cảnh báo, cũng không phải là yêu cầu nhân viên chú ý hơn. Nó là thiết kế lại sao cho số lượng cảnh báo phù hợp với khả năng xử lý thật của con người.
Câu hỏi thường gặp
Mệt mỏi vì cảnh báo nghĩa là gì?
Là hiện tượng nhân viên y tế dần bỏ qua các cảnh báo của hệ thống vì nhận quá nhiều cảnh báo mà phần lớn không quan trọng. Khi đó công cụ vốn để tăng an toàn lại làm giảm an toàn, vì cảnh báo quan trọng cũng bị bỏ qua cùng.
Vì sao hệ thống lại tạo ra nhiều cảnh báo không cần thiết?
Vì chúng thường được cài đặt theo hướng thận trọng tối đa để tránh bỏ sót, và vì cơ sở dữ liệu tương tác thuốc liệt kê cả những tương tác rất ít ý nghĩa lâm sàng. Kết quả là tỷ lệ cảnh báo bị bỏ qua rất cao.
Có cách nào khắc phục không?
Hướng chính là phân tầng cảnh báo theo mức nghiêm trọng, chỉ chặn ở mức nguy hiểm thật, và cá nhân hoá theo bối cảnh người bệnh. Ngoài ra cần theo dõi tỷ lệ cảnh báo bị bỏ qua để biết hệ thống có đang tạo ra tiếng ồn không.
Người bệnh có vai trò gì trong việc này?
Có: khai đầy đủ mọi thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng, nói rõ về dị ứng, và hỏi tên thuốc trước khi dùng. Những việc này cung cấp dữ liệu đúng cho hệ thống và thêm một lớp kiểm tra của con người.