Bạn ghi vào một ứng dụng rằng đêm qua mất ngủ, hôm nay đau đầu, đang uống một loại thuốc. Thông tin đó đi đâu?
Câu trả lời khác nhau hoàn toàn giữa các ứng dụng, và phần lớn người dùng không biết ứng dụng của mình thuộc loại nào.
Ba mô hình lưu trữ
Chỉ trên máy
Dữ liệu nằm trong bộ nhớ điện thoại, không gửi đi đâu.
Riêng tư nhất. Nhược điểm: mất máy là mất dữ liệu, và không đồng bộ giữa các thiết bị.
Đồng bộ lên máy chủ của nhà phát triển
Phổ biến nhất. Dữ liệu được gửi lên và lưu trên hệ thống của công ty làm ứng dụng.
Tiện lợi: đổi máy vẫn còn, xem được trên nhiều thiết bị. Đổi lại, dữ liệu nằm ngoài tầm kiểm soát của bạn.
Qua nhiều bên
Ứng dụng dùng dịch vụ của bên khác cho việc lưu trữ, phân tích, thống kê sử dụng, hoặc quảng cáo. Mỗi dịch vụ đó nhận một phần dữ liệu.
Đây là mô hình khó nắm nhất, vì số bên liên quan có thể khá nhiều.
Vì sao dữ liệu sức khoẻ nhạy cảm hơn
Nó khác dữ liệu thông thường ở hai điểm.
Hệ quả thực tế
Thông tin về bệnh tật có thể ảnh hưởng tới cơ hội việc làm, tới hợp đồng bảo hiểm, tới quan hệ cá nhân. Một số loại thông tin sức khoẻ còn mang định kiến xã hội nặng nề.
Không thay đổi được
Mật khẩu bị lộ thì đổi mật khẩu. Số thẻ bị lộ thì đổi thẻ.
Tiền sử bệnh bị lộ thì không có gì để đổi.
Những gì ứng dụng có thể suy ra
Điểm ít người nghĩ tới: dữ liệu tưởng vô hại lại có thể suy ra nhiều thứ.
- Dữ liệu vị trí cho biết bạn hay tới bệnh viện hoặc phòng khám nào.
- Mẫu giấc ngủ có thể gợi ý tình trạng tâm lý hoặc công việc ca kíp.
- Từ khoá tìm kiếm trong ứng dụng cho biết bạn đang lo về điều gì.
- Chu kỳ ghi nhận trong ứng dụng theo dõi kinh nguyệt là dữ liệu đặc biệt nhạy cảm.
- Danh sách thuốc gần như cho biết chính xác chẩn đoán.
Đọc chính sách riêng tư mà không mất cả buổi
Chính sách riêng tư thường dài và khó đọc. Nhưng chỉ cần tìm vài mục.
Dùng chức năng tìm trong trang
Tìm các từ: "chia sẻ", "bên thứ ba", "quảng cáo", "bán", "xoá".
Bốn câu cần trả lời
- Dữ liệu có được chia sẻ với bên thứ ba không, và với ai?
- Có dùng cho mục đích quảng cáo không?
- Xoá tài khoản thì dữ liệu có bị xoá không?
- Dữ liệu lưu ở đâu và trong bao lâu?
Các cách diễn đạt đáng chú ý
- "Đối tác tin cậy" — thường nghĩa là có chia sẻ với bên khác.
- "Dữ liệu ẩn danh" — nghe an toàn, nhưng dữ liệu sức khoẻ chi tiết đôi khi có thể được ghép lại để nhận dạng.
- "Để cải thiện dịch vụ" — cách diễn đạt rộng, có thể bao gồm nhiều thứ.
- "Chúng tôi có thể thay đổi chính sách này bất cứ lúc nào" — điều khoản phổ biến, nhưng đáng biết.
Câu hỏi về mô hình kinh doanh
Một ứng dụng miễn phí, không quảng cáo, không bán gì — kiếm tiền bằng cách nào?
Có nhiều câu trả lời hợp lệ:
- Bán bản nâng cấp có thêm tính năng.
- Bán thiết bị đi kèm.
- Hợp đồng với bệnh viện hoặc công ty bảo hiểm.
- Được tài trợ nghiên cứu.
Nhưng nếu không tìm thấy nguồn thu rõ ràng nào, đó là câu hỏi đáng đặt ra.
Cách tự kiểm tra nhanh
Xem quyền ứng dụng đòi
Một ứng dụng đếm bước chân cần quyền cảm biến chuyển động. Nó không cần quyền đọc danh bạ.
Quyền không liên quan tới chức năng là dấu hiệu đáng chú ý.
Xem trang thông tin trên cửa hàng ứng dụng
Các cửa hàng ứng dụng lớn hiện yêu cầu nhà phát triển khai báo họ thu thập dữ liệu gì và dùng làm gì. Thông tin này ở ngay trên trang tải về.
Kiểm tra có xoá được không
Tìm trong ứng dụng xem có mục xoá tài khoản và xoá dữ liệu không. Nếu chỉ có thể gỡ ứng dụng mà không xoá được dữ liệu trên máy chủ, đó là một thông tin.
Xem nhà phát triển là ai
Một công ty có tên, có địa chỉ, có cách liên hệ khác hẳn một tài khoản ẩn danh.
Các bước giảm rủi ro
- Chỉ nhập những gì thật sự cần cho mục đích của mình.
- Không dùng tên thật nếu ứng dụng không bắt buộc.
- Tắt quyền vị trí nếu chức năng không cần tới.
- Không đăng nhập bằng tài khoản mạng xã hội — tạo tài khoản riêng.
- Rà lại định kỳ các ứng dụng đã cài và gỡ những cái không dùng nữa.
- Xoá tài khoản đúng cách trước khi gỡ ứng dụng.
Điểm cuối quan trọng: gỡ ứng dụng khỏi máy không xoá dữ liệu đã gửi lên máy chủ.
Một cách nghĩ đơn giản
Trước khi nhập một thông tin vào ứng dụng, thử hỏi: nếu điều này xuất hiện trước mặt người mà mình không muốn họ biết, hậu quả là gì?
Với phần lớn dữ liệu — số bước chân, giờ ngủ — câu trả lời là không sao.
Với một số dữ liệu khác, câu trả lời sẽ khác. Và chính sự phân biệt đó là thứ cần giữ trong đầu.
Câu hỏi thường gặp
Dữ liệu sức khoẻ trong app được lưu ở đâu?
Tuỳ ứng dụng: có loại chỉ lưu trên máy, có loại đồng bộ lên máy chủ của nhà phát triển, có loại gửi sang dịch vụ của bên thứ ba. Chính sách riêng tư là nơi nói điều này, dù nó thường được viết dài và khó đọc.
Vì sao dữ liệu sức khoẻ lại nhạy cảm hơn dữ liệu khác?
Vì nó tiết lộ những điều có thể ảnh hưởng tới công việc, bảo hiểm và quan hệ cá nhân, và vì nó không thay đổi được. Bạn đổi được mật khẩu bị lộ, nhưng không đổi được tiền sử bệnh đã bị tiết lộ.
Ứng dụng miễn phí thì kiếm tiền bằng gì?
Có nhiều mô hình hợp lệ: bán bản nâng cấp, bán thiết bị đi kèm, hợp đồng với cơ sở y tế. Nhưng cũng có mô hình dựa trên dữ liệu người dùng. Nếu không tìm thấy nguồn thu rõ ràng nào khác, đó là câu hỏi đáng đặt ra.
Làm sao tự kiểm tra một ứng dụng?
Đọc phần chia sẻ dữ liệu trong chính sách riêng tư, xem quyền mà app đòi có hợp lý với chức năng không, kiểm tra xem có xoá được tài khoản và dữ liệu không, và xem trang thông tin trên cửa hàng ứng dụng về việc thu thập dữ liệu.