Theo dõi huyết áp tại nhà: máy nào, đo thế nào, ghi ra sao

Đo huyết áp tại nhà là một trong những việc tự theo dõi có giá trị lâm sàng cao nhất — và cũng là việc bị làm sai nhiều nhất.

Vì sao số đo tại nhà quan trọng

Huyết áp dao động suốt ngày. Một lần đo ở phòng khám là một điểm trong một đường cong.

Thêm vào đó, có hiện tượng huyết áp tăng lên khi ở môi trường y tế — phản ứng căng thẳng tự nhiên khiến số đo cao hơn thực tế.

Và tình huống ngược lại cũng tồn tại: huyết áp ở phòng khám bình thường nhưng ở nhà lại cao — trường hợp này nguy hiểm hơn vì dễ bị bỏ sót hoàn toàn.

Đây là lý do các hướng dẫn hiện nay coi trọng số đo tại nhà.

Chọn máy

Máy bắp tay được ưu tiên

Vị trí đo gần tim, ít bị ảnh hưởng bởi tư thế. Máy cổ tay tiện hơn nhưng dễ sai nếu tay không đặt đúng ngang tim.

Cỡ vòng bít phải đúng

Đây là yếu tố hay bị bỏ qua và ảnh hưởng đáng kể. Vòng bít quá nhỏ so với cánh tay cho số cao giả; quá rộng cho số thấp giả.

Đo chu vi bắp tay và đối chiếu với thông số của máy trước khi mua.

Máy đã được kiểm định

Có các tổ chức độc lập đánh giá độ chính xác của máy đo huyết áp và công bố danh sách. Đáng tra trước khi mua.

Tính năng không cần thiết

Nhiều tính năng phụ không làm tăng độ chính xác. Cái cần là: đo đúng, bộ nhớ lưu được, và nếu có thì kết nối để xuất dữ liệu.

Đo cho đúng: các bước

Trước khi đo

• Không uống cà phê, không hút thuốc, không vận động trong ba mươi phút trước.
• Đi tiểu trước nếu cần — bàng quang đầy làm tăng số đo.
• Ngồi nghỉ năm phút trước khi đo. Bước này hay bị bỏ và ảnh hưởng rõ.

Tư thế

• Ngồi ghế có lưng tựa, tựa lưng vào ghế.
• Hai chân đặt phẳng trên sàn, không bắt chéo chân.
• Cánh tay đặt trên bàn, vòng bít ngang mức tim.
• Không nói chuyện trong lúc đo.

Vòng bít

• Quấn trên da trần, không quấn ngoài áo.
• Mép dưới cách nếp khuỷu khoảng hai đốt ngón tay.
• Chặt vừa — luồn được một ngón tay vào.

Cách đo

• Đo hai lần, cách nhau một hai phút, lấy trung bình.
• Nếu hai lần chênh nhau nhiều, đo thêm lần thứ ba.
• Lần đầu tiên nên đo cả hai tay; sau đó luôn đo ở tay cho số cao hơn.

Đo khi nào và bao nhiêu lần

Cách thường được khuyến nghị:

• Buổi sáng — trước khi uống thuốc, sau khi đi tiểu, trước bữa sáng.
• Buổi tối — trước khi đi ngủ.
• Mỗi buổi đo hai lần.
• Làm trong khoảng một tuần trước lần tái khám.

Không nên đo liên tục cả ngày. Việc này không thêm thông tin mà dễ gây lo lắng, và bản thân sự lo lắng lại làm tăng huyết áp.

Ghi chép

Dù dùng sổ giấy hay ứng dụng, cần ghi:

• Ngày, giờ.
• Hai số huyết áp và nhịp tim.
• Đã uống thuốc chưa.
• Ghi chú nếu có gì bất thường — mất ngủ, căng thẳng, đau ốm.

Ứng dụng có lợi thế ở chỗ vẽ biểu đồ và tính trung bình tự động. Nhưng một cuốn sổ ghi đều đặn vẫn tốt hơn một ứng dụng bỏ dở.

Đọc số cho đúng

Nhìn trung bình, không nhìn từng lần. Huyết áp dao động là bình thường; một lần cao không có nghĩa gì.

Đừng đo lại nhiều lần khi thấy số cao. Đây là phản xạ tự nhiên nhưng nó tạo vòng lo lắng — lo làm huyết áp tăng, số cao hơn làm lo hơn.

Mang cả chuỗi số đi khám, không chỉ con số cao nhất hay thấp nhất.

Khi nào cần xử lý ngay

Đi khám ngay nếu huyết áp rất cao kèm theo:

• Đau đầu dữ dội.
• Đau ngực.
• Khó thở.
• Nhìn mờ.
• Yếu liệt một bên, nói khó.
• Lơ mơ.

Số cao mà hoàn toàn không triệu chứng thì nên nghỉ ngơi, đo lại sau ít phút, và liên hệ bác sĩ nếu vẫn cao — nhưng đây không phải tình huống cấp cứu như nhóm trên.

Về các ứng dụng đo huyết áp bằng điện thoại

Cần nói rõ: điện thoại thông thường không đo được huyết áp.

Huyết áp đo bằng cách tạo áp lực lên động mạch rồi ghi nhận sự thay đổi dòng chảy. Không có cảm biến nào trên điện thoại làm được việc đó.

Các ứng dụng tuyên bố đo huyết áp bằng camera hoặc bằng cách đặt ngón tay lên màn hình không có cơ sở, và tin vào chúng có thể dẫn tới việc bỏ qua một tình trạng cần điều trị.

Ứng dụng hữu ích là ứng dụng ghi chép số đo từ một máy đo thật — không phải ứng dụng tự đo.

Câu hỏi thường gặp